Anders denken, doen en organiseren

Integrale samenwerking op wijkniveau met positieve gezondheid als uitgangspunt: deze ingrediënten vormen de basis van de pilot ‘Anders denken, Anders doen en Anders organiseren’ in de wijk Hoensbroek in Heerlen.

Met de pilot, die op 2 mei van start ging, willen betrokken partijen hun activiteiten op het gebied van zorg en welzijn beter op elkaar afstemmen. Dat doen ze door anders te gaan werken en daarbij de schotten in de financiering waar mogelijk te omzeilen. Het uiteindelijke doel is een kwalitatief beter, effectiever en goedkoper zorg- en welzijnsaanbod waarin de vraag maar ook de mogelijkheden van de burger echt centraal komen te staan. En die burger meer eigen regie krijgt.

“Om dat te bereiken, is een hele andere werkwijze nodig”, zegt projectcoördinator Nicole de Baat. “De werkwijze Anders denken, Anders doen en Anders organiseren, is gebaseerd op het voorbeeld van de proeftuin Ruwaard in Oss. Het is belangrijk dat de werkwijze op elk niveau verandert: van burger en professional tot manager en bestuurder.
We gaan in Hoensbroek onderzoeken wat het betekent om de vraag en de mogelijkheden van die burger echt centraal te stellen en buiten bestaande kaders te denken. Want pas dan wordt het mogelijk om integraal samen te werken.” Dat is hard nodig, gezien de hardnekkige problematiek in Hoensbroek”.

Zorgelijke cijfers

Hoensbroek is een stadswijk met 19.150 inwoners. Er wonen relatief veel mensen met een lage sociaaleconomische status. Ook is sprake van een sterke vergrijzing en ontgroening. Afgezet tegen de rest van Zuid-Limburg, hebben de wijkbewoners een minder gezonde leefstijl: ze bewegen minder, er zijn relatief gezien veel (zware) rokers en de wijk telt bovengemiddeld veel mensen met overgewicht en obesitas.

Wat betreft meedoen, één van de dimensies van positieve gezondheid, zijn de cijfers voor Hoensbroek evenmin goed. Nicole de Baat: “Mensen hebben vaak het gevoel dat ze niet mee kúnnen doen en voelen zich sociaal buitengesloten. De werkloosheid in de wijk draagt daar aan bij.” Karin Kremer, beleidsmedewerker welzijn van de gemeente Heerlen vult aan: “In de wijk zijn verschillende activiteiten die gericht zijn op positieve gezondheid en participatie. Maar daar wordt nog onvoldoende gebruik van gemaakt.”

De problemen in de wijk komen tot uitdrukking in de hoge zorgkosten. Zo bedragen de kosten van de Zorgverzekeringswet (Zvw) hier jaarlijks ongeveer 60 miljoen euro, vooral door de hoge kosten voor medisch specialisten en de geestelijke gezondheidszorg. Wat opvalt, is dat het bedrag veel hoger is dan je zou verwachten als je rekening houdt met de kenmerken van de inwoners, zoals leeftijd en geslacht. Daarnaast maakt ongeveer twintig procent van de gezinnen gebruik van meerdere voorzieningen in het sociaal domein. Om daar verandering in te brengen, hebben meerdere zorg- en welzijnsorganisaties hun werkwijze al veranderd en zijn er diverse projecten gestart.

Kenmerkend voor al deze projecten: het verbeteren van de kwaliteit van zorg en ondersteuning, het terugdringen van de kosten en meer eigen regie bij de burger.

Vier hoofdthema’s

In de pilot Anders denken, Anders doen en Anders organiseren willen partijen zich in de samenwerking eerst richten op problemen die het meest voorkomen in de wijk. Op basis van de analyse van data werden vier hoofdthema’s bepaald: de GGZ-problematiek, gezinnen met multi-problematiek, participatie en leefstijl (preventie).

Achterliggende oorzaken

Wiro Gruisen, manager Regio-regie bij zorgverzekeraar CZ, vult aan: “Het begint met de vraag wat iemand wil. Daarbij is het heel belangrijk om te kijken welke vraag mogelijk achter die vraag schuilgaat. Iemand meldt zich bijvoorbeeld met hoofdpijn bij de huisarts. Als je dan doorvraagt, kan blijken dat sprake is van stress die wordt veroorzaakt door schulden.”
Het is duidelijk dat de huisarts dit probleem niet alleen kan oplossen, maar hier anderen bij nodig heeft; dat kunnen bijvoorbeeld zelfhulpgroepen zijn of andere professionals. “Door de casus echt als uitgangspunt te nemen en op de hoogte te zijn van elkaars expertise, kun je heel anders gaan werken”, stelt Arnout van Stokkom, projectmanager Pluspraktijken vanuit de zorggroep Huisartsen Oostelijk Zuid Limburg. “Het is goed dat we die verbinding maken en in de praktijk gaan brengen”, vindt hij.

Duurzame oplossing

De pilot in Hoensbroek is hiermee een voorbeeld voor andere wijken en huisartsenpraktijken in de regio. Elvira van Bergen: “Veel problemen worden als medische problemen opgepakt, terwijl er vaak andere problemen achter schuilgaan. Het is belangrijk dat we duurzame oplossingen gaan aanbieden.” Nicole de Baat knikt. “Daarom”, zegt zij, “is het zo belangrijk dat het principe van anders denken, doen en organiseren breed gedragen wordt, ook op bestuursniveau. Dat heeft tijd nodig. Al werkende zal blijken hoe we de werkwijze precies invullen. Op termijn willen we inzichtelijk maken wat we zo kunnen besparen.”

Katalysator

Om de effecten te meten, geldt de recente inventarisatie van de problematiek als een nulmeting. Deze meting zal verschillende keren worden herhaald. Daarnaast is het verloop van het proces onderwerp van overleg. De pilot duurt twee jaar. “Als we kunnen laten zien dat deze aanpak leidt tot een betere gezondheid en betaalbaarheid, zal dat als een katalysator werken”, zegt Wiro Gruisen. “En”, benadrukt hij, “mogelijk draagt dit ook bij aan een oplossing voor de personeelstekorten in zorg en welzijn. Want door deze manier van werken wordt het werken in deze regio aantrekkelijker voor (nieuwe) medewerkers. Het is immers precies wat zij willen: er voor mensen kunnen zijn en hun echte vraag centraal stellen.”

Belangrijke elementen uit de pilot

Eén plan voor medisch én sociaal domein

Heerlen STAND-BY! startte op 1 januari in Hoensbroek met het werken volgens MijnPlan: samen met de professional stelt de burger een plan op dat antwoord geeft op de vragen: wat wil ik, wat kan ik, welke stappen ga ik zetten en welke hulp heb ik daar bij nodig. Het is de bedoeling om de werkwijze van MijnPlan verder te ontwikkelen in Hoensbroek.

Om tot één samenhangend plan te komen is samenwerking tussen professionals van verschillende disciplines noodzakelijk. Daarnaast moeten alle leefgebieden aan bod komen. “Uiteindelijk willen we één werkwijze hanteren voor alle professionals in het medische én het sociale domein”, zegt Nicole de Baat. In de Proeftuin Ruwaard in Oss is daar al ervaring mee opgedaan.

Financiering ontschot

In de pilot in Hoensbroek wordt een nieuwe manier van werken onder andere gestimuleerd door, waar nodig, de schotten in de financiering te omzeilen. Het gaat daarbij om de financiering van zorg en welzijn op basis van de Zvw, de Wmo, de Jeugdwet en de Wet Collectieve Gezondheid.

Samenhang in interventies

In de pilot willen we professionals meer met elkaar verbinden en de samenwerking bevorderen”, vertelt Elvira van Bergen, directeur van Heerlen STAND-BY! “Bovendien willen we de verschillende initiatieven in de wijk graag met elkaar verbinden. Losse interventies hebben zeker impact, maar waar het om gaat is dat echte impact wordt bereikt wanneer ze in samenhang worden ingezet. De aanpak in de Gezonde Wijk Overvecht in Utrecht heeft laten zien dat dit werkt”, zegt Wiro Gruisen, manager Regio-regie bij zorgverzekeraar CZ.

Tekst: Karin Burhenne

Dit artikel is afkomstig van www.heerlenstandby.nl

Contactgegevens

Waar: Heerlen

Betrokken organisaties:

  • Gemeente Heerlen
  • CZ
  • Huisartspraktijken
  • Heerlen STAND-BY

Contactpersonen:

  • Nicole de Baat, projectcoördinator van de pilot
  • Wiro Gruisen, manager Regio-regie bij CZ
  • Karin Kremer, beleidsmedewerker Welzijn bij gemeente Heerlen
  • Arnout van Stokkom, projectmanager Pluspraktijken vanuit de Huisartsen Oostelijk Zuid Limburg
  • Elvira van Bergen, directeur van Heerlen STAND-BY!